steeds meer erkend hoe belangrijk het is om patiënten en het publiek te betrekken bij het verbeteren van zorg. Toch blijkt het lastig om deze betrokkenheid echt goed van de grond te krijgen en patiënten als partner te zien. In mijn onderzoek heb ik gezien dat bij het ontwikkelen van zorgpaden, de stappen die patiënten doorlopen tijdens hun zorgproces, het moeilijk was om hun stem écht te laten meetellen. Uit onderzoek blijkt dat zorgprofessionals en managers vaak uiteenlopende ideeën hebben over de rol van patiënten in dit proces. In deze blog leggen we uit waarom dit zo is en hoe dit verbeterd kan worden.

Vier manieren van denken over patiëntbetrokkenheid

In mijn onderzoek identificeerden wij vier “discoursen” (manieren van denken en praten) die laten zien hoe zorgprofessionals en managers naar patiëntparticipatie in zorgpadontwikkeling kijken:

1. Patiënt als Expert: Dit discours erkent dat patiënten unieke inzichten hebben op basis van hun eigen ervaringen. Door hen actief te betrekken, kan de zorg beter afgestemd worden op wat patiënten echt nodig hebben.
2. Vaardigheden en Representatie: Hier wordt gedacht dat patiënten bepaalde vaardigheden nodig hebben om effectief mee te kunnen doen. Denk aan goed kunnen communiceren of abstract denken. Dit kan ertoe leiden dat alleen “gekwalificeerde” patiënten meepraten, wat de representativiteit beperkt.
3. Zelfbescherming: Sommige professionals voelen zich kwetsbaar als patiënten betrokken worden. Ze zijn bang voor kritiek of ongemakkelijke situaties, waardoor patiëntparticipatie soms vermeden of uitgesteld wordt.
4. De Professional Weet Het Beter: Dit discours laat het idee zien dat zorgverleners al genoeg weten over de behoeften van patiënten, waardoor ze de betrokkenheid van patiënten minder belangrijk vinden. Ze zien het als iets dat het proces vertraagt of ingewikkelder maakt.
   
   

Wat kunnen we hiervan leren?

Deze verschillende discoursen laten zien waarom patiëntparticipatie vaak oppervlakkig blijft of wordt uitgesteld. In veel gevallen worden bepaalde vaardigheden van patiënten verwacht, zoals abstract denken en goede communicatievaardigheden, wat de deelname van minder “gekwalificeerde” patiënten kan beperken. Dit leidt tot een gebrek aan representativiteit en belemmert een brede patiëntparticipatie.

Om patiëntparticipatie te verbeteren, is het essentieel om een veilige en inclusieve omgeving te creëren waarin alle patiënten, ongeacht hun achtergrond of vaardigheden, zich gehoord voelen. Dit kan door:

1. Samen leren: patiëntparticipatie wordt dan een continu leerproces voor zowel professionals als patiënten. Trainingen en begeleiding kunnen patiënten helpen zich zelfverzekerd te voelen in het delen van hun ervaringen, en professionals kunnen vaardigheden ontwikkelen om de inbreng van patiënten effectief te benutten.
2. Diversiteit in betrokkenheid: Door in alle fases van zorgpadontwikkeling verschillende methoden in te zetten, zoals focusgroepen, schaduwen, interviews en enquêtes, kunnen verschillende perspectieven aan bod komen. Dit vergroot de representativiteit en de waarde van patiëntbetrokkenheid in de ontwikkeling van zorgpaden.
3. Veilige ruimtes creëren: Echte gelijkwaardige samenwerking vraagt om een omgeving waarin iedereen zich veilig voelt om te spreken, zelfs over gevoelige onderwerpen. Dit helpt niet alleen om conflicten productief te maken, maar ook om vertrouwen op te bouwen tussen patiënten en professionals.

Door deze obstakels aan te pakken, kunnen zorgpaden ontstaan die beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen van patiënten.

Conclusie

Echte patiëntparticipatie met patiënt als partner vraagt tijd, inspanning en wederzijds respect. Door deze uitdagingen aan te pakken, kunnen zorgpaden ontstaan die beter aansluiten bij de behoeften en ervaringen van de mensen waar het om draait.

Reflectievraag

Hoe zou jij in jouw eigen werkpraktijk een veiligere en inclusievere omgeving kunnen creëren waarin de stem van alle patiënten – ongeacht hun achtergrond of vaardigheden – echt gehoord wordt? Benieuwd naar je reactie.