Ernst Lopes Cardozo

Altijd tricky om een column te wijden aan een zaak die nog volop in ontwikkeling is, maar de actie van de Amerikaanse overheid tegen Megaupload heeft zoveel implicaties dat het moeilijk is rustig af te wachten tot alle fall-out de aarde heeft bereikt. Het zou wel eens een keerpunt in de juridische positie rond internationaal dataverkeer kunnen worden.

Voor hen die net van een lange tocht naar de Zuidpool terug zijn gekeerd: Megaupload.com was een site die gebruikers de mogelijkheid bood om digitale data op te slaan. Ongeregistreerde klanten mochten tot 1 GB opslaan, waarna ze een unieke URL kregen waarmee hun data toegankelijk was. Klanten die zich registreerden, mochten tot 50 GB opslaan en betalende klanten konden nog veel meer ruimte gebruiken. Zoals veel websites, verdiende Megaupload aan reclame en naar verluid liep de business erg goed en zou de oprichter en eigenaar er mega-rijk van zijn geworden.

Voor de muziek- en filmindustrie was Megaupload een doorn in het oog. Sommige gebruikers gebruikten de voorziening om muziek en films te stallen en vervolgens de unieke URL door te mailen naar goede vrienden. Die hadden natuurlijk ook weer goede vrienden en werd Megaupload voor sommigen vooral een Megadownload van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Niet voor iedereen trouwens, er zijn vele gebruikers die Megaupload geheel te goeder trouw als hun digitale kluis gebruiken – een kluis waarvan op dit moment de deur al enige tijd potdicht zit, zonder dat duidelijk is of en wanneer die weer open zal gaan en of de inhoud dan nog intact is.

Megaupload zelf verklaard onschuldig te zijn. Zij geven hun klanten een digitale kluis plus de sleutel en laten het aan de klant wat die er mee doet. Als zij schuldig zijn, zou men de fabrikanten van externe disk drives ook kunnen verwijten dat hun klanten die soms gebruiken voor de opslag en transport van beeld en geluid waarop auteursrecht rust.

Intussen woed er in juridische kringen een stevige discussie over de actie van de FBI. Veel daarvan is erg technisch, maar de vragen zijn fundamenteel en kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Het is lang niet ondenkbaar dat Megaupload uiteindelijk vrij wordt gesproken. Zij verhuurden wel ruimte om data op te slaan, maar zonder te hoeven en misschien kunnen weten wat haar klanten daar opsloegen en wie ze de sleutel van hun kluis gaven. Dat sommige klanten daar misbruik van maakten staat wel vast, maar tussen zwart en wit zitten veel gradaties. Als ik een digitale kluis gebruik om in geval van brand mijn brieven, foto’s, muziek en videocollectie niet kwijt te raken, is er niets aan de hand. Als ik mijn vrouw een kopie van de sleutel geef, lijkt me daar ook weinig mee mis. En mochten we samen verongelukken, dan is het goed als mijn ouders, broers en zussen en mijn kinderen nog bij het familiealbum kunnen. Zeker, als ik een website inricht en Jan en alleman uitnodig om mijn filmcollectie te bezichtigen, ben ik verkeerd bezig. Maar hoe kan mijn cloud storage provider dat controleren?

De vraag is dan ook welke andere clouddiensten door de FBI kunnen worden aangepakt, om dat één of meer van hun klanten de wet overtreden. Welke garanties hebben de andere klanten – wij allemaal dus – dat onze backup servers, collaboratiediensten, documentaire informatie systemen, CRM systemen … dat al die clouddiensten in de lucht blijven? Al die diensten zijn toegankelijk voor wie een naam/wachtwoord kent en dus kunnen ze eenvoudig misbruikt worden als doorgeefluik voor auteursrechtelijk beschermd materiaal. Ik denk dat geen enkele clouddienst kan garanderen dat ze niet net als Megaupload kan worden vervolgd – ze worden immers niet geacht het opgeslagen materiaal te inspecteren, laat staan na te gaan wie daar toegang toe hebben. Er zijn er zelfs die alleen versleutelde gegevens opslaan. Zo lang de overheid hier op deze manier mee om gaat (en zich daarmee enorm voor het karretje van de vermaaksindustrie laat spannen) is de cloud een riskante plek.

Volgens een Amerikaanse advocaat, Jennifer Granick, zit er iets helemaal scheef in de aanklacht tegen Megaupload. De eigenaren van Megaupload worden strafrechtelijk vervolgd, maar zouden in feite, als ze al aansprakelijk zijn voor wat hun klanten doen, geen misdaad hebben begaan en alleen door de rechthebbenden in een civiele zaak kunnen worden aangesproken. Als die redenering klopt, zou de strafrechtelijke vervolging op niets uit lopen. Het vervolg is een massale claim van de klanten van Megaupload tegen de staat voor het ten onrechte ontoegankelijk maken (en mogelijk vernietigen) van hun gegevens. In het verlengde daarvan zou de staat c.q. de politiek zich wel eens af kunnen vragen of ze wel de juiste partij steunen: de vermaaksindustrie, die enorme bedragen int voor een achterhaalde service (het produceren en verspreiden van fysieke dragers met beeld en geluid) en die er de afgelopen decennia telkens in slaagde de duur van het copyright op te laten rekken zodat werken uit de tijd van onze ouders en grootouders nog steeds niet tot het nationale en internationale erfgoed behoren.

En dan is er nog de internationale dimensie. Megaupload is een bedrijf van een Duitser die in Nieuw Zeeland woont en werkt. Sommige van de servers staan gehost bij een bedrijf in de VS. De klanten zijn verspreid over de hele aardbol. In deze situatie meent de Amerikaanse overheid het recht te hebben om de gegevens van alle klanten in gijzeling te nemen en beslag te leggen op de tegoeden van het buitenlandse bedrijf. En dan heb ik het nog niet over het laten arresteren van de betrokkenen door vreemde mogendheden. De arm van de Amerikaanse wet is wel erg lang. Het lijkt me interessant na te gaan of dit ook zou zijn gebeurt als Megaupload in een land van de Europese Unie zou zijn gevestigd.

Als deze zaak nu al een ding duidelijk heeft gemaakt, dan is het dat de nationale en internationale wetgeving volstrekt hier tekort schiet. Zoals Hugo de Groot lang geleden met Mare Liberum (de vrije zee) een aanzet gaf voor wetgeving voor de open zee, zo is er nu dringend behoefte aan internationale wetten voor het open Internet. Nederland is – historische en actueel - in een uitstekende positie om hierin het voortouw te nemen.